top of page

UKA AYLIK KASIM BÜLTEN: Önalım Davalarında Rayiç Bedel Kuralının Anayasa Mahkemesince İptali ve Terditli Tapu İptali-Tescil Davalarında Bedele Hükmedilmesi Hâlinde İlamın Kesinleşmeden İcrası

11 dakika önce
8 dakikada okunur

I. Giriş ve Temel Kavramlar

 

Taşınmaz mülkiyeti, hukuk düzeninin en sıkı şekil şartlarına ve sicil esasına bağladığı kurumların başında gelmektedir. Tapu sicilinin güvenilirliği ve taşınmazların yüksek ekonomik değeri, hem taşınmaz üzerindeki hakların kullanılmasına ilişkin maddi hukuk kurallarını hem de taşınmaza ilişkin mahkeme kararlarının icrasını düzenleyen usul kurallarını doğrudan etkilemektedir.

 

Bu bağlamda son dönemde uygulamayı yakından ilgilendiren iki önemli gelişme yaşanmıştır. Bunlardan ilki, 11. Yargı Paketi olarak bilinen, 7571 sayılı Kanun ile Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 734. maddesinde yapılan ve önalım bedelinin tapuda gösterilen satış bedeli yerine hâkim tarafından belirlenecek rayiç bedel olarak kabul edilmesini öngören değişikliğin, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesidir. İkincisi ise Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun, tapu iptali ve tescil istemiyle açılıp sonradan bedele dönüştürülen davalarda verilen ilamların kesinleşmeden icraya konulabileceğine hükmettiği kararıdır.

 

Bu çalışmada, öncelikle yasal önalım hakkı ve 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler kısaca açıklanacak; ardından Anayasa Mahkemesi kararının kapsamı ve uygulamaya olası etkileri değerlendirilecek; son olarak terditli tapu iptali ve tescil davalarında bedele hükmedilmesi hâlinde ilamın kesinleşmeden icra edilebilirliği meselesi üzerinde durulacaktır.

 

II. Yasal Önalım Hakkı ve 7571 Sayılı Kanun ile Yapılan Değişiklikler

 

a) Yasal Önalım Hakkının Niteliği

 

TMK’nin 732. maddesi uyarınca, paylı mülkiyete konu bir taşınmazda paydaşlardan biri payını tamamen veya kısmen üçüncü bir kişiye sattığında, diğer paydaşlar yasal önalım hakkını kullanabilmektedir. Bu hak, yenilik doğuran nitelikte olup alıcıya karşı açılacak dava yoluyla kullanılmaktadır (TMK m. 734/1).

 

Önalım hakkının özü, üçüncü kişinin kabul ettiği satış koşullarının önalım hakkı sahibi tarafından aynen üstlenilmesidir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da önalım hakkının kullanılmasıyla hak sahibi ile alıcı arasında, kapsam ve şartları satıcı ile alıcı arasındaki sözleşmeyle aynı olan bir satım ilişkisi kurulacağını ve önalım bedelinin tapuda gösterilen satış bedeli ile harç ve masraflardan ibaret olduğunu kabul etmektedir¹.

 

b) 7571 Sayılı Kanun ile Getirilen Değişiklikler

 

25.12.2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve kamuoyunda “11. Yargı Paketi” olarak bilinen 7571 sayılı Kanun² ile önalım hakkına ilişkin üç temel değişiklik yapılmıştır:

 

- Hakkın kullanılamayacağı hâller genişletilmiştir: TMK m. 733/1’de cebrî arttırmayla yapılan satışların yanına 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlar da eklenmiştir.

- Hak düşürücü süre kısaltılmıştır: TMK m. 733/4’te yer alan ve satış tarihinden itibaren işleyen iki yıllık üst süre bir yıla indirilmiştir. Satışın bildirilmesinden itibaren işleyen üç aylık süre ise korunmuştur.

- Önalım bedeli değiştirilmiştir: TMK m. 734/2 yeniden düzenlenmiş; dava konusu payın “rayiç” bedelinin hâkim tarafından “gecikmeksizin” belirleneceği, önalım hakkı sahibinin bu bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini verilen “kesin süre” içinde nakden yatırmakla yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

 

Değişiklikten önce ise önalım hakkı sahibi, payın tesciline karar verilmeden önce satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini hâkimin belirlediği süre içinde yatırmakla yükümlüydü. Belirtmek gerekir ki Anayasa Mahkemesi, önceki düzenlemede yer alan “satış bedeli” ibaresini Anayasa’ya aykırı bulmamıştı³.

 

Kanun’a eklenen geçici 1. madde ile de iki farklı geçiş rejimi öngörülmüştür. Birinci fıkraya göre TMK m. 733’teki değişiklikler, yürürlük tarihinden önce yapılmış satışlara uygulanmayacaktır. Buna karşılık ikinci fıkra, TMK m. 734’teki rayiç bedel düzenlemesinin yürürlük tarihinden önce açılmış davalarda da uygulanacağını hükme bağlamıştır.

 

Bu durum, tapudaki satış bedeline güvenerek dava açmış olan paydaşların, yargılama devam ederken çok daha yüksek bir bedeli yatırmakla karşı karşıya kalması sonucunu doğurmuştur. Ayrıca rayiç değerin hangi tarih esas alınarak belirleneceği (satış, dava, keşif ya da karar tarihi) da uygulamada ciddi tereddütlere yol açmıştır.

 

III. Anayasa Mahkemesi’nin E.2026/23, K.2026/162 Sayılı Kararı

 

a) Başvurular ve İptal Edilen Hükümler

 

Rayiç bedel düzenlemesi, aralarında Yalova, Tarsus, İstanbul, Bodrum ve Alanya’nın da bulunduğu on üç asliye hukuk mahkemesinin itiraz başvurusu ile 137 milletvekilinin açtığı iptal davası üzerine Anayasa Mahkemesi’nin önüne gelmiştir. Mahkeme, 16.07.2026 tarihli ve E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı ile aşağıdaki hükümleri iptal etmiştir⁴:

 

•       TMK m. 734/2’nin birinci cümlesinde yer alan “…rayiç bedeli…” ibaresi, Anayasa’nın 5. ve 35. maddelerine aykırılık gerekçesiyle (oyçokluğuyla),

•      Aynı cümledeki “…gecikmeksizin…” ibaresi, ikinci cümledeki “…kesin süre…” ibaresi ve fıkranın kalan kısmı,

•    Geçici 1. maddenin, değişikliğin derdest davalara da uygulanacağını öngören (2) numaralı fıkrası.

 

Rayiç bedel ibaresi dışındaki hükümler bakımından ayrıca esas inceleme yapılmamıştır. Mahkeme, “rayiç bedeli” ibaresinin iptali ile bu hükümlerin uygulanma imkânı kalmadığını tespit ederek bunları da oybirliğiyle iptal etmiştir. Başvurulardaki yürürlüğün durdurulması talepleri ise reddedilmiştir.

 

b) Kararın Gerekçesi

 

Mahkeme, önalım hakkının satıcı, alıcı ve önalım hakkı sahibinin menfaatlerini ilgilendiren üçlü bir hukuki ilişki doğurduğunu vurgulamıştır. Satılan pay, satıcı ve alıcı açısından mülk niteliğindedir. Önalım hakkı sahibinin bu hakkı kullanmaya ilişkin yetkileri de kanunla tanınmış ve mülkiyet hakkına bağlı olarak kullanıldığından mülkiyet hakkı kapsamında korunmaktadır. Bu nedenle devletin, taraflar arasındaki menfaat dengesini adil biçimde kurma yönünde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır.

 

Mahkeme, daha önceki kararlarında bu dengenin satış bedeli ve tapu giderlerinin karşılanması yoluyla kurulduğunu kabul ettiğini hatırlatmıştır⁵. Rayiç bedel kuralının ise bu dengeyi bozduğu sonucuna varmıştır. Kararın 49. paragrafında bu husus şu ifadelerle açıklanmıştır:

 

“Kural, tarafların serbest iradeleriyle kararlaştırdıkları satış bedelini esas almayıp payın bedelinin rayiç değer üzerinden mahkemece belirlenmesini öngörmek suretiyle tarafların iradesini ortadan kaldırmaktadır. (…) Satıcının ekonomik tercihlerini etkisiz kılan bu yöntem, ön alım hakkı sahibini de üçüncü kişi alıcıya ödeyeceği bedelin ne kadar olacağı hususunda belirsiz bir konuma sokmaktadır. Zira ön alım hakkı sahibinin ne kadar bedel ödeyeceği ancak yargılamanın sonunda belirli hâle gelmektedir.”

 

Mahkemeye göre, alıcının ödediğinden farklı bir bedelin alıcıya ödenmesi, duruma göre alıcının haksız kazanç elde etmesine ya da haksız yere zarara uğramasına yol açabilecektir. Bu nedenle kuralın, hukuki ilişkinin tarafları arasında adil bir denge kurduğu söylenemeyecektir. Kural Anayasa’nın 5. ve 35. maddelerine aykırı bulunmuş, hukuk devleti ilkesi yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Karara dört üye karşı oy kullanmıştır.

 

c) İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Tarih ve Uygulamaya Etkileri

 

Mahkeme, iptal sonrasında doğacak hukuki boşluğun kamu yararını ihlal edici nitelikte olacağını değerlendirmiştir. Bu nedenle Anayasa’nın 153/3. maddesi uyarınca iptal hükümlerinin, kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 06.11.2026 tarihinden başlayarak dokuz ay sonra, yani 06.08.2027 tarihinde yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Bu durum uygulama bakımından şu sonuçları doğurmaktadır:

 

-  06.08.2027 tarihine kadar, rayiç bedel düzenlemesi derdest davalar dahil yürürlükte kalmaya devam edecektir. Bu süre içinde mahkemeler rayiç bedeli belirleyerek kesin süre verebilecek; bedelin süresinde yatırılmaması hâlinde önalım hakkı sahibi adına tescil kararı verilemeyecektir.

-   06.08.2027 tarihinden itibaren, TMK m. 734/2 bir bütün olarak yürürlükten kalkacaktır. İptal kararı, değişiklikten önceki “satış bedeli” esaslı metni kendiliğinden yürürlüğe koymayacaktır. Kanun koyucunun bu tarihe kadar yeni bir düzenleme yapmaması hâlinde, önalım bedeli ve bedelin depo edilmesi yükümlülüğü bakımından kanuni bir boşluk doğacaktır.

-  Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümemekle birlikte, yürürlük tarihinde henüz kesinleşmemiş davalarda iptal edilen kuralın artık uygulanamayacağı kanaatindeyiz. Bu nedenle 06.08.2027 tarihinden önce kesinleşmeyecek davaların tarafları, kanun koyucunun getireceği geçiş hükümlerini yakından takip etmelidir.

 

Bu noktada, ofisimizin daha önce yayımladığı bültende ele alınan bir riske de dikkat çekmek gerekir. Kanun koyucunun yeniden “tapuda gösterilen satış bedeli” esasına dönmesi hâlinde, tapu harcından kaçınmak amacıyla satış bedelinin gerçek değerin altında gösterilmesi, payı satın alan kişi bakımından yeniden ciddi bir önalım riski oluşturacaktır.

 

Uygulamada paydaşların dikkat etmesi gereken hususlar şunlardır:

 

-  Önalım hakkı, satışın bildiriminden itibaren üç ay ve her hâlde satış tarihinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. 25.12.2025 tarihinden önce yapılan satışlarda ise iki yıllık üst süre uygulanmaya devam etmektedir.

- Hak düşürücü sürelere ilişkin TMK m. 733 değişiklikleri iptal kapsamında değildir. Dolayısıyla bir yıllık süre yürürlükte kalmaya devam etmektedir.

- 06.08.2027 tarihine kadar mahkemece belirlenen rayiç bedel ve tapu giderlerinin verilen kesin süre içinde yatırılması, hak kaybı yaşanmaması bakımından büyük önem taşımaktadır.

 

IV. Terditli Tapu İptali ve Tescil Davalarında Bedele Hükmedilmesi Hâlinde İlamın Kesinleşmeden İcrası

 

a) Genel Kural ve İstisnası

 

Medeni usul hukukumuzda ilk derece mahkemesince verilen bir hükmün icra edilebilmesi için kural olarak kesinleşmesi gerekmemektedir. Bu kuralın istisnası 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 367/2. maddesinde düzenlenmiştir. Hükme göre kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Aynı ilke istinaf aşaması bakımından da HMK m. 350/2’de tekrarlanmıştır.

Bu istisnanın amacı, taşınmaza ilişkin ilamların icrasının tapu sicilinde değişiklik yapılmasını gerektirmesidir. Kesinleşmeden yapılan bir tescilin, ilamın bozulması üzerine geri alınması gerekecek; bu süreçte iyi niyetli üçüncü kişilerin hak kazanması ise sicilin güvenilirliğini zedeleyecektir.

 

Uygulamada asıl tartışma, tapu iptali ve tescil istemiyle açılan, ancak sonuçta yalnızca para alacağına hükmedilen davalarda ortaya çıkmaktadır. Yargıtayın ilgili dairesi uzun süre, “temelde davanın gayrimenkulün aynına taalluk ettiği” gerekçesiyle bu tür ilamların da kesinleşmeden takibe konulamayacağını kabul etmekteydi.

 

b) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Kararı

 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 29.03.2023 tarihli, E.2022/692, K.2023/264 sayılı kararına⁶ konu olayda dava, gayrimenkul satış vaadi sözleşmesine dayalı tapu iptali ve tescil istemiyle açılmıştır. İlk kararın bozulması üzerine talep ıslah ile tazminata dönüştürülmüş ve mahkemece para alacağına hükmedilmiştir. Alacaklıların, henüz kesinleşmeyen bu ilama dayanarak ilamlı icra takibi başlatması üzerine borçlular şikayet yoluna başvurmuştur.

 

Dosyanın seyri kısaca şöyledir: İcra mahkemesi şikayeti kabul ederek takibi iptal etmiştir. Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırarak şikayeti reddetmiş, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ise davanın temelde taşınmazın aynına ilişkin olduğu gerekçesiyle bu kararı bozmuştur. Bölge adliye mahkemesinin önceki kararında direnmesi üzerine uyuşmazlık Hukuk Genel Kurulu’na taşınmıştır.

 

Hukuk Genel Kurulu, direnme kararını oyçokluğuyla onamış ve ilamın kesinleşmeden icraya konulabileceğine hükmetmiştir. Kurul, belirleyici ölçütü şu ifadelerle ortaya koymuştur:

 

“Bu anlamda taşınmaz mal ile ilgili ayni hakka ilişkin bir mahkeme kararının söz konusu olup olmadığı belirlenirken, kararın yerine getirilmesi durumunda tapu sicilinde değişikliğe yol açıp açmayacağı gözetilmek suretiyle sonuca gidilmelidir. Özellikle vurgulamak gerekir ki, ilâmlı icra bakımından önemli olan davanın türü değil, hükmün niteliğidir.”

 

Kararın gerekçesinde öne çıkan tespitler şunlardır:

 

Bir ilamın infaz edilecek kısmı hüküm bölümüdür. Somut olayda hüküm, tapu sicilinde değil, borçlunun mal varlığında değişiklik yaratacak niteliktedir. Aksi görüşün kabulü, icra müdürünün hüküm kısmını bir kenara bırakıp davanın türünü ve niteliğini denetlemesini gerektirir. Kurul’a göre bu durum hem yasal hem de fiilî olarak mümkün değildir.

 

Müzakereler sırasında, ıslahın davanın ayni niteliğini değiştirmediği ve bozma hâlinde yeniden tescil kararı verilebileceği ileri sürülmüş; ancak bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

 

c) Uygulamaya Etkileri

 

Karar, ilamlı icrada davanın adı yerine hükmün içeriğini esas alan bir ölçüt getirmesi bakımından isabetlidir. Bu kapsamda, hüküm fıkrasında yalnızca bedele (tazminata) hükmedilmişse alacaklı, ilamın kesinleşmesini beklemeden aslı alacak ile buna bağlı yargılama gideri ve vekalet ücreti için ilamlı takip başlatabilecektir. Hüküm fıkrasında tapu iptali ve tescile hükmedilmişse ise ilam, eklentileriyle birlikte kesinleşmedikçe icra edilemeyecektir⁷.

 

Bununla birlikte uygulamada dikkatli olunması gereken iki husus bulunmaktadır:

 

HGK kararına konu olayda talep ıslahla tamamen bedele dönüştürülmüştür. Asli talebin (tapu iptali ve tescil) incelenerek reddedildiği ve terditli talep olarak bedele hükmedildiği davalarda ise Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin, ilamda taşınmazın aynına ilişkin değerlendirme yapıldığı gerekçesiyle kesinleşme şartını aramaya devam ettiği kararları mevcuttur⁸. Bu nedenle terditli davalarda takip başlatmadan önce ilamın hüküm fıkrası ve asli talebe ilişkin kısmın temyiz edilip edilmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

 

Kesinleşmemiş ilama dayanılarak yapılan takipte ilamın kanun yolu aşamasında kaldırılması veya bozulması hâlinde, İİK m. 40 uyarınca icra geri bırakılacak ve tahsil edilen tutarlar iade edilecektir. Borçlu ise teminat göstererek icranın geri bırakılmasını talep edebilecektir (HMK m. 367/1, İİK m. 36).

 

V. Sonuç ve Değerlendirme

 

Anayasa Mahkemesi, önalım hakkının, üçüncü kişinin kabul ettiği satış koşullarının aynen üstlenilmesine dayanan niteliğini koruma altına almıştır. Bu doğrultuda tarafların kararlaştırdığı bedel yerine mahkemece belirlenecek rayiç değerin esas alınmasını mülkiyet hakkıyla bağdaşmaz bulmuştur. Ne var ki iptal hükmünün 06.08.2027 tarihine ertelenmesi, mevcut düzenlemenin bu tarihe kadar uygulanmaya devam edeceği ve kanun koyucunun yeni bir düzenleme yapmaması hâlinde ciddi bir boşluk doğacağı anlamına gelmektedir. Bu nedenle önalım davası açmış veya açmayı düşünen paydaşların, hem yasal süreleri hem de kanun koyucunun yapacağı düzenlemeyi yakından takip etmeleri zorunluluk arz etmektedir.

 

Hukuk Genel Kurulu ise taşınmaza ilişkin davalarda ilamın kesinleşmeden icra edilip edilemeyeceğinin, davanın türüne göre değil, hükmün tapu sicilinde değişiklik doğurup doğurmayacağına göre belirlenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bu yaklaşım alacaklılar bakımından alacağa daha hızlı erişim imkânı sağlamaktadır. Bununla birlikte terditli davalarda daire uygulamasındaki farklılıklar ve ilamın bozulması hâlinde ortaya çıkacak iade riski göz önünde bulundurularak, takip stratejisinin her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

 

Dipnotlar

¹ Yargıtay HGK., E. 2019/798 K. 2022/730 T. 24.5.2022

² 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG. 25.12.2025, S. 33118

³ AYM., E. 2023/77 K. 2023/190

⁴ AYM., E. 2026/23 K. 2026/162 T. 16.7.2026, RG. 06.11.2026, S. 33422

⁵ AYM., E. 2024/152 K. 2025/116

⁶ Yargıtay HGK., E. 2022/692 K. 2023/264 T. 29.3.2023

⁷ Yargıtay HGK., E. 2025/654 K. 2026/406 T. 24.06.2026

⁸ Yargıtay 12. HD., E. 2023/9256 K. 2024/5691 T. 3.6.2024

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


bottom of page