UKAHUKUK BÜLTEN: Çocukların Sosyal Medya Erişiminin Kısıtlamasına İlişkin Yasal Düzenleme

I-GİRİŞ

Türkiye’de küçük çocukların sosyal medya kullanımının kısıtlanmasına ve çocuklarının güvenliğinin sağlanmasına ilişkin alınabilecek önlemler uzun süredir değerlendirilmektedir. Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından yayımlanan işbu Yönetmelik ile 15 yaşını doldurmamış çocukların sosyal ağlara erişimine ilişkin yaş doğrulama mekanizmalarının oluşturulması ve çocukların erişebileceği hizmetlerin denetlenmesi başta olmak üzere, sosyal ağ sağlayıcılarına çeşitli yükümlülükler getirilmiştir.

İşbu yazımızda, söz konusu Yönetmelik kapsamında sosyal ağ sağlayıcılarına getirilen yükümlülükler açıklanacak ve düzenlemenin amacı ile kapsamına ilişkin detaylı bilgilere yer verilecektir.

II- GENEL HÜKÜMLER

10 Ekim 2026 tarihinde 33396 sayılı Resmî Gazete’ de yayınlanan yönetmelik ile Türkiye’den erişilebilen sosyal ağ yöneticilerinin hizmet sunmadan önce belirli yükümlülükleri yerine getirmesi öngörülmüştür. İşbu yönetmelik ile sosyal ağ sağlayıcılarına; 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunulmasının tamamen ortadan kaldırılması, 15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulan hizmetlerin ise çocukların yaş ve gelişim düzeylerine uygun şekilde ayrıştırılması yükümlülükleri getirilmiştir.

Sosyal ağ sağlayıcıları tarafından çocuklara sunulacak hizmetlerin belirlenmesi için öncelikle çocukların yaşlarının doğrulanmasına ilişkin gerekli güvenlik hizmetlerinin sağlanması amaçlanmıştır.

1.Yaş Doğrulanması

İlgili yönetmeliğin 6. ve 7. maddelerinde yaş doğrulama belirteci ve yaş doğrulama standartları belirlenmiştir. Sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşının altındaki çocuklara hizmet sunmayacağı işbu yönetmelikle açıkça hüküm altına alınmıştır. Sosyal ağ sağlayıcılarının bu ayrımı yapabilmesi için belirli yaş doğrulama sistemlerini kullanması öngörülmüştür. Ancak bu sistemlerin gerçeğe aykırı beyan ve manipülasyon girişimlerine karşı güvenilir, tutarlı ve doğrulanabilir sonuçlar üretecek nitelikte olması; kullanılan yöntemlerin, algoritmaların ve çocuklara yönelik hizmet politikalarının kullanıcılar, ebeveynler ve Siber Güvenlik Başkanlığı bakımından açık, anlaşılır ve denetlenebilir şekilde sunulması gerekmektedir.

Bununla birlikte, yaş doğrulama yöntemleri ile ebeveyn kontrol araçlarının herhangi bir kişi tarafından ayrımcılık içermeyecek şekilde düzenlenmesi ve engelli bireyler dâhil tüm kullanıcılar için erişilebilir olması zorunlu tutulmuştur. Sosyal ağ sağlayıcıları ayrıca ebeveyn kontrol araçlarını oluşturmak ve bu araçların açık, anlaşılır ve kolay kullanılabilir olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Yaş doğrulama sistemlerinin oluşturulması sırasında zorunlu hususlar:

i. Sosyal ağ sağlayıcıları hesap oluşturma aşamasında yaş doğrulama belirtici ile kullanıcının yaşını doğrulamalıdır.

ii. Yaş doğrulama yapıldıktan sonra hizmet sunumunda kendi belirleyecekleri yaş doğrulama yöntemlerini işletmelidir. Yaşı doğrulanmış hesabın aykırı kullanımı halinde hesabı askıya alarak yaş doğrulamasının yeniden yapılmasını sağlamalıdır.

iii. Yaşı doğrulanmış hesabın aykırı kullanımı halinde hesabı askıya alarak yaş doğrulamasının yeniden yapılmasını sağlamalıdır

iv. 15 yaşını doldurmamış çocukların hesap açılış taleplerini reddetmelidir.

v. 15 yaşını doldurmuş çocuklara ise yaş ve gelişimine uygun ayrıştırıcı hizmet sunmalıdır.

Yaş doğrulama belirtecinin oluşturulmasında ve yürütümünde ise:

i. Yaş doğrulama kullanıcının talebi üzerine e-Devlet üzerinden yapılacaktır.

ii. Oluşturulan belirteç yalnızca kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığı ve 15 yaşını doldurmuşsa 18 yaşını doldurup doldurmadığı bilgilerini içermeli harici kişisel verilerini kapsamamalıdır.

iii. Belirteç sosyal ağ platformuna kullanıcı tarafından yüklenecektir. Kullanıcı, e-Devlet üzerinden oluşturduğu yaş doğrulama belirtecini ilgili sosyal ağ sağlayıcısına iletecektir.

iv. Sosyal ağ sağlayıcıları belirtecin doğruluğunu kontrol etmelidir. Sağlayıcılar, belirtecin Başkanlık tarafından e-Devlet üzerinden oluşturulduğunu teyit edecek ve kullanıcının yaş grubunu belirleyecektir.

v. Türkiye’de yerleşik olmayıp geçici olarak bulunan kişiler, genel yaş doğrulama kontrol mekanizmalarından muaf tutulacaktır. Bu kişilerin Türkiye’deki sosyal ağ hizmetlerinden yararlanabilmeleri için başvuruları üzerine, yalnızca pasaport bilgileri kullanılarak ve kimlik doğrulaması yapılmaksızın özel bir yaş doğrulama belirteci oluşturulabilecektir.

Anılan şarlar yerine getirildiğinde 15 yaşından büyük çocukları için soyal ağ sağlayıcıları tarafından sunulacak hizmet çocukların kişisel gelişim ve yaşına uygun şekilde ayrıştırılacaktır.

2. Çocuklara Özgü Hizmetin Farklılaştırılarak Sunulması

İlgili Yönetmeliğin 8. maddesi gereği sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşından büyük çocuklara hizmet verirken ve sunulan reklamlar ve içerikleri ayrıştırırken:

i. 15 yaşını doldurmuş olan çocukların yüksek yararı, fiziksel, zihinsel, psikolojik, sosyal ve duygusal gelişimini koruyacak şekilde tedbir almalıdır.

 ii. Çocuğun yaşı,

iii. Çocuğun yüksek yararı,

iv. Çocuğa yönelik cinsel istismar ve ticari sömürü risklerinin önlenmesi,

Hususlarını dikkate almalıdır. Bununla birlikte Yönetmelik kapsamında, 15 yaşını doldurmuş çocukların kişisel verilerinin korunması amacıyla sosyal ağ sağlayıcılarına gizlilik için gerekli önlemleri almaları ve çocuklarının verilerinin asgari oranda işlenmesini öngörmüştür.

Çocuklara yönelik sözleşme, kullanıcı ayarları ve veri politikalarının çocukların anlayabileceği bir dille sunulması, zararlı içeriklere maruz kalma riskini azaltacak önlemlerin alınması ve gerekli filtrelerin uygulanması da sosyal ağ sağlayıcılarına yüklenen yükümlülüklerden biridir. Ayrıca çocuklar için bağımlılık oluşturabilecek hizmetlerin sunulması ve hesapların herkese açık olması, canlı yayın yapılması ve kişiselleştirilmiş reklam faaliyetlerinin uygulanması yasaklanmıştır. Çocuk hesapları gizli olarak oluşturulabilecek olup çocukların hesaplarının telefon rehberiyle senkronize edilmesi, çocukların profillerinin önerilmesi, çocukların paylaşım ve resimlerinin ekran görüntüsünün alınabilmesi de ayrıca yasaklanmıştır.

Sosyal ağ sağlayıcıları, bu kapsamda aldıkları tedbirleri internet sitelerinde yayımlamakla yükümlü kılınmıştır.

Tüm bu koşullar değerlendirildiğinde çocukların korunabilmesi için sosyal ağ sağlayıcılarına detaylı yükümlülükler yüklenmiş olup sosyal koruma mekanizması sağlanmaya çalışılmıştır. İşbu düzenleneme neticesinde çocukların sosyal platformalar üzerindeki eylemlerinin denetlenebilmesi, kişisel verilerinin korunması ve bunlara aykırı davranışların yaptırıma bağlanması sağlanmıştır.

3.Ebeveyn Kontrol Araçları

İlgili yönetmeliğin 9. maddesinde sosyal ağ sağlayıcılarının hizmetin farklılaştırılması ve yaş doğrulaması dışında ebeveynlerin 15 yaşından büyük olan çocukların sosyal medya kullanımı üzerinde kontrol mekanizmasının bulunmasını ve bu mekanizmanın açık, anlaşılır şekilde oluşturulmasını öngörmüştür.

Ebeveynlerin çeşitli yollarla işbu kontrolü yürütmesi amaçlanmaktadır. Bu yollar:

i. Hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesini,

ii. Satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve bu işlemler için harcama limiti belirlenmesine,

iii. Kullanım süresinin izlenmesi, bu sürenin ebeveyn tarafından belirlenmesi ve sınırlandırılması ile konum paylaşımına,

İlişkin olmalıdır. Bu yollar sağlanırken Türkçe dil seçeneğiyle sunulması, kolayca bulunup etkinleştirilebilmesi ve farklı cihaz ve işletim sistemleriyle uyumlu olması zorunlu tutulmuştur. Bu araçlar etkinleştirildiğinde çocuğa açıkça bildirim yapılmalı ve ebeveynin kontrol ayarlarının, ebeveynin bilgisi ve gerekli güvenlik doğrulaması olmaksızın çocuk tarafından devre dışı bırakılması önlenmelidir. Yine sosyal ağ sağlayıcıları buna ilişkin aldığı önlemleri resmi sitelerinde göstermek zorundadır.

4. İtiraz Yolu

İlgili yönetmelikte Sosyal Ağ Sağlayıcıları tarafından kullanıcılara yönelik alınan tedbirlere karşı kullanıcılar tarafından ayrıca bir itiraz yolu da öngörülmüştür. Yönetmeliğin 10. maddesinde düzenlenen başvuru ve itiraz mekanizmasına ilişkin düzenlemelerde sosyal ağ sağlayıcıları; yaş doğrulama sonuçlarına, hesapların askıya alınmasına veya kapatılmasına ve çocuklara yönelik ayrıştırılmış hizmet kapsamında uygulanan tedbirlere karşı başvuruların alınması ve hızlıca sonuçlandırılması amacıyla bir başvuru ve itiraz yolu oluşturmakla yükümlü kılınmıştır. Başvuru ve itirazlar:

i. Başvuru ve itirazlar, hakkında ilgili işlem gerçekleştirilen kişiler tarafından yapılabilir.

ii. Başvuru ve itirazların incelenmesi işlemlerinin bir insan eliyle yapılması sağlanmalıdır.

iii. Başvuru ve itiraz sonuçlanıncaya kadar ilgili hesaba ait içeriklerin ve kişisel verilerin silinmemesi gerekir.

iv. Başvuru ve itiraz sonucuna ilişkin bildirimlerde, karara karşı Siber Güvenlik Başkanlığına şikâyette bulunulabileceği ve yargı yoluna başvurulabileceği açıkça belirtilmelidir.

v. Sosyal ağ sağlayıcıları, başvuru ve itiraz sayılarını, kabul oranlarını ve ortalama sonuçlandırma sürelerini yıllık olarak Siber Güvenlik Başkanlığına bildirmek ve kendi internet sitelerinde yayımlamakla yükümlüdür.

Bu düzenlemelerle, sosyal ağ sağlayıcılarının uyguladığı işlemlere karşı kullanıcıların başvuru ve itiraz haklarının güvence altına alınması, itiraz süreçlerinin şeffaf ve etkin bir şekilde yürütülmesi ve kullanıcıların hak arama özgürlüğünün korunması amaçlanmaktadır.

5. Yaptırım

İlgili yönetmeliğin 11. maddesinde sosyal ağ sağlayıcılarına getirilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiş olup bu yaptırımlar bakımından 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un ek 4’üncü maddesinin yedinci, yirminci ve yirmi beşinci fıkralarına atıf yapılmıştır. Bu kapsamda, aykırılık hâlinde ilgili Kanun hükümleri doğrultusunda yaptırım uygulanması öngörülmüş; yaptırım öncesinde sosyal ağ sağlayıcısına aykırılığın bildirilmesi ve giderilmesi için makul süre verilmesi, yaptırımın belirlenmesinde ise ihlalin ağırlığı, süresi, etkilenen çocuk sayısı ve sağlayıcının iyi niyetli uyum çabalarının dikkate alınması hükme bağlanmıştır.

İşbu yönetmelikle birlikte sosyal ağ sağlayıcılarının 31.03.2027 tarihine kadar en az bir defaya mahsus olarak yaş doğrulaması sürecini işletmeleri zorunlu hale gelmiştir. 15 yaşından küçük olduğu tespit edilen hesapların silinmesi ve bu işlemlerin 31.03.2027 tarihine kadar tamamlanması amaçlanmaktadır.

III. SONUÇ

Sonuç olarak, Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik ile çocukların dijital ortamlarda korunması, sosyal medya kullanımının yaş ve gelişim düzeylerine uygun hâle getirilmesi ve kişisel verilerinin güvence altına alınması amacıyla sosyal ağ sağlayıcılarına kapsamlı yükümlülükler getirilmiştir.  Bu yükümlülüklerle birlikte sosyal ağ sağlayıcılarının çocukların kişisel verilerini işlemesi denetim altına alınmış ve çocukların kişisel verilerine başkaca kişilerin erişimi sınırlandırılmıştır. İşbu yönetmelik salt sosyal ağ sağlayıcılarına yükümlülük yüklememekle ebeveynlerin de çocukları üzerindeki denetimini arttırmayı ve kolaylaştırmayı sağlamaktadır.  Bunun yanı sıra, söz konusu yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde uygulanacak yaptırımların belirlenmesiyle de işbu düzenlenmenin etkin bir şekilde uygulanması ve caydırıcılığının sağlanmasını amaçlamaktadır. Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte günümüzde meydana gelen zararlar en kolay çocuklar bünyesinde oluşabilmektedir. İşbu düzenleme ile birlikte çocukların üzerindeki sosyal medya etkisinin ve uğrayabilecekleri zararların azaltılması ve önlenmesinin sağlanabileceği kanaatindeyiz. Bununla birlikte ebeveynlerin de çocukları üzerindeki kontrol mekanizmasından faydalanarak güvenliklerini sağlaması hususunda etkin önlemleri alması da çocukların korunması bakımından önem arz etmektedir. Yönetmelik kapsamında getirilen yükümlülüklere uygun teknik ve idari altyapıları oluşturması ve uygulamalarını bu doğrultuda düzenlemesi büyük önem taşımaktadır. Anılan düzenlemelerin 01/11/2026 tarihi itibari ile yürürlüğe gireceği öngörülmüştür.

Kararın tamamına buradan ulaşabilirsiniz.